ChatGPT süni intellekt proqramından Azərbaycanda fintexin gələcəyini soruşduq. Süni intellekt sektor ilə əlaqəli internetdəki məlumatları toplayaraq suallarımıza cavab verib. Yazıda istifadə etdiyi rəqəmlər isə internet resurslarından alınıb.
Rəqəmlər nə deyir: bazar artıq formalaşıb
Azərbaycanda nağdsız ödənişlərin həcmi son illərdə kəskin artaraq 120–130 milyard manat səviyyəsini keçib. Təkcə illik artım tempi 25–30% civarındadır. Bu, o deməkdir ki, bazar hər 3–4 ildən bir faktiki olaraq iki dəfə böyüyür.
Aylıq nağdsız ödəniş dövriyyəsi artıq 9–10 milyard manat səviyyəsinə çatıb. Müqayisə üçün qeyd edək ki, bu göstərici bir neçə il əvvəl bundan təxminən 2 dəfə aşağı idi.
İstifadəçi bazası da paralel şəkildə genişlənir. Yaxın illərdə rəqəmsal ödəniş istifadəçilərinin sayının 3.5–4 milyon nəfərə çatacağı gözlənilir. Bu isə ölkə əhalisinin təxminən 35–40%-i deməkdir.
Fintex sektorunun ümumi dövriyyəsi isə artıq 35–40 milyard manat intervalında qiymətləndirilir. Bu göstərici onu deməyə əsas verir ki, fintex artıq ayrıca niş bazar deyil, maliyyə axınlarının böyük hissəsini əhatə edir.
1–3 il: sürətli genişlənmə davam edəcək
Qısa müddətdə əsas trend mövcud rəqəmlərin daha da böyüməsi olacaq. Mövcud dinamikanı nəzərə alsaq:
- Nağdsız ödənişlərin həcmi 150 milyard manata yaxınlaşa bilər
- Aylıq dövriyyə 12 milyard manat səviyyəsini keçə bilər
- Rəqəmsal istifadəçi sayı 4 milyonu ötə bilər
Bu artımı təmin edən əsas faktorlar:
- ani ödəniş sistemlərinin yayılması
- QR və mobil ödənişlərin kütləviləşməsi
- bank tətbiqlərinin aktiv istifadəsi
Bu mərhələdə əsas dəyişiklik keyfiyyətdən çox miqyasla bağlıdır. Yəni sistem artıq qurulub, indi isə sürətlə böyüyür.
3–5 il: struktur dəyişiklikləri başlayır
Orta müddətdə rəqəmlər təkcə artmayacaq, həm də bazarın strukturu dəyişəcək. Bu dövrdə:
- Fintex dövriyyəsinin 50–60 milyard manata çatması mümkündür
- Nağdsız əməliyyatların ümumi ödənişlərdə payı 70–80%-ə yaxınlaşa bilər
Əsas dəyişiklik isə “open banking” modelinin tətbiqi ilə bağlı olacaq. Bu, bank məlumatlarının digər platformalarla paylaşılmasına imkan yaradacaq və yeni xidmətlərin yaranmasını sürətləndirəcək.
Bu mərhələdə:
- Kredit qərarlarının böyük hissəsi avtomatlaşdırılacaq
- Kiçik biznes kreditlərinin əhəmiyyətli hissəsi rəqəmsal platformalar üzərindən veriləcək
- Banklar xidmət təminatçısından platformaya çevriləcək
İstifadəçi üçün bu, daha sadə görünəcək: bir tətbiq daxilində həm ödəniş, həm kredit, həm də yığım və investisiya imkanları olacaq.
5 ildən sonra: rəqəmlərdən daha böyük dəyişiklik
Uzun müddətdə artım yalnız həcmlə ölçülməyəcək. Bununla belə, mövcud trend davam edərsə:
- Fintex əməliyyatlarının həcmi 100 milyard manata yaxınlaşa bilər
- Rəqəmsal istifadəçi payı 50%-i keçə bilər
Amma əsas fərq rəqəmlərdə yox, sistemin mahiyyətində olacaq.
Bu mərhələdə:
- Maliyyə qərarlarının böyük hissəsi süni intellekt tərəfindən veriləcək
- Kredit, sığorta və investisiya xidmətləri real vaxt rejimində təqdim olunacaq
- Mərkəzi Bank rəqəmsal valyutası kimi alətlər gündəmə gələ bilər
Yəni maliyyə sistemi “reaktiv” modeldən “proaktiv” modelə keçəcək – istifadəçi ehtiyacını deməmiş xidmət təqdim olunacaq.
Reallığı unutmayaq
Bütün bu artım tempinə baxmayaraq, bəzi məhdudiyyətlər qalır:
- Maliyyə savadlılığı hələ də istənilən səviyyədə deyil
- Regionlar üzrə rəqəmsal xidmətlərə çıxış bərabər deyil
- Kiber təhlükəsizlik riskləri artır
- Tənzimləmə bəzən bazarın sürətindən geri qalır
Bu faktorlar artım tempini müəyyən qədər yavaşlada bilər, amma ümumi trendi dəyişmir.
Nəticə
Rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycan fintex bazarı artıq kritik həddi keçib. 100 milyardlarla manatlıq əməliyyat həcmi, milyonlarla istifadəçi və iki rəqəmli artım tempi bu sahənin gələcəyini kifayət qədər aydın göstərir.
Sadə dillə desək:
bu gün 120 milyard manatlıq ödəniş bazarından danışırıqsa, yaxın illərdə söhbət yalnız ödənişlərdən yox, bütöv rəqəmsal maliyyə ekosistemindən gedəcək.
Qeyd edək ki, sektor ilə əlaqəli sualları DeepSeek süni intellekt proqramına da ünvanlamaq olar.