IBAN, yəni “International Bank Account Number”, bank hesablarını beynəlxalq standart üzrə tanımaq üçün istifadə olunan vahid hesab nömrəsidir. Bu sistem xüsusilə ölkələrarası pul köçürmələrində hesab məlumatlarının düzgün oxunmasını və emalını asanlaşdırır. Beynəlxalq standart mənbələrində IBAN-ın məqsədi bank hesablarının identifikasiyasını dəqiqləşdirmək və ödəniş xətalarını azaltmaq kimi izah olunur. Müxtəlif ölkələrdə bank hesab nömrələrinin formatı fərqli olduğuna görə beynəlxalq ödənişlərdə qarışıqlıq yarana bilirdi. IBAN bu problemi azaltmaq üçün yaradılıb və hesabların eyni məntiqlə təqdim olunmasını təmin edir. Beynəlxalq bankçılıq mənbələrində isə IBAN-ın əsas funksiyası hesabların standartlaşdırılması kimi göstərilir.
IBAN-ın strukturunda adətən ölkə kodu, yoxlama rəqəmləri və bank hesabına aid hissə olur. Yoxlama rəqəmləri hesabın düzgün yazılıb-yazılmadığını avtomatik yoxlamağa kömək edir, bu da əl ilə edilən səhvlərin azalmasına səbəb olur. Bu quruluş IBAN-ın beynəlxalq köçürmələrdə etibarlı işləməsini təmin edən əsas xüsusiyyətlərdən biridir.
Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı IBAN-ı beynəlxalq standartlara uyğun hesab nömrəsi kimi təqdim edir və bunun ölkədə bank hesablarının vahid formatda istifadəsinə xidmət etdiyini bildirir. Azərbaycanda IBAN adətən “AZ” ölkə kodu ilə başlayır və bundan sonra yoxlama rəqəmləri ilə hesabın digər hissələri gəlir.
Məsələn, Azərbaycandakı IBAN formatı təxminən belə görünə bilər:
AZ21NABZ00000000000000000000
Bu nümunədə:
AZ ölkə kodudur.
21 yoxlama rəqəmləridir.
NABZ bankı və ya bankla bağlı identifikasiya hissəsini göstərə bilər.
Qalan rəqəmlər isə hesab məlumatlarını ifadə edir.
Dəqiq IBAN hər bank və hər hesab üzrə fərqli olur, ona görə də nümunə yalnız formatı göstərmək üçündür. Həqiqi hesab üçün IBAN-ı bankdan və ya bankın mobil tətbiqindən yoxlamaq lazımdır.
IBAN beynəlxalq pul köçürmələrində ən vacib məlumatlardan biridir. Xaricdən pul qəbul edərkən və ya başqa ölkəyə vəsait göndərərkən çox vaxt IBAN tələb olunur, çünki bu nömrə hesabı dəqiq müəyyənləşdirir. Xarici mənbələrdə də IBAN-ın əsas üstünlüyü kimi ödənişin düzgün ünvana yönəldilməsi və emalın sürətlənməsi göstərilir. Qısaca desək, IBAN bank hesablarının beynəlxalq standart üzrə yazılış formasıdır. O, hesab məlumatlarını daha dəqiq, təhlükəsiz və rahat istifadə etməyə imkan verir. Azərbaycanda IBAN-lar da bu beynəlxalq formata uyğun hazırlanır və adətən AZ ilə başlayır.