Bank kartının nömrəsinin rəsmi adı Primary Account Number, qısaca PAN-dır. Bu identifikator plastik kartı bank hesabı və ödəniş sistemi ilə əlaqələndirir. Hər dəfə ödəniş etdikdə sistem məhz PAN-a əsaslanaraq hansı banka sorğu göndərəcəyini müəyyən edir.
PAN-ın uzunluğu beynəlxalq standart ISO/IEC 7812 ilə müəyyən edilib və 10-dan 19 rəqəmə qədər ola bilər. Praktikada isə Visa və Mastercard 16, UnionPay və Mir 16–19, American Express isə 15 rəqəmdən istifadə edir.
Kart nömrəsindəki rəqəmlər nəyi bildirir?
Kart nömrəsinin ilk 6–8 rəqəmi BIN, yəni Bank Identification Number, Bankın İdentifikasiya Nömrəsi adlanır. Bu hissə bütün ödəniş əməliyyatlarının başladığı nöqtədir. BIN-də kartı buraxan bank, kart növü (debet, kredit), kateqoriyası (Classic, Gold, Platinum) və emitentin ölkəsi haqqında məlumat şifrələnib.
Ödəniş sistemini ilk rəqəmlərə görə müəyyən etmək mümkündür: Visa 4, Mastercard 51–55 və 2221–2720 aralığı, UnionPay isə 62 ilə başlayır.
BIN-dən sonra gələn rəqəmlər kart sahibinə məxsus unikal identifikatordur. Bu hissə konkret müştərini müəyyən edir və bankın daxili sistemində hesabla əlaqələndirilir.
Sonuncu rəqəm isə nəzarət rəqəmidir. Luhn alqoritmi adlanan riyazi düsturla hesablanır. Daxiletmə zamanı ən azı bir rəqəm yanlış yazılsa, sistem bunu dərhal aşkarlayır və ödənişi buraxmır.
Cashless.az-ın BIN axtarışı aləti vasitəsilə istənilən kartın ilk 6–8 rəqəminə görə emitent bank, ödəniş sistemi və emitentin ölkəsi haqqında məlumat əldə etmək mümkündür.
Kart nömrəsini harada görmək olar?
Kart nömrəsini öyrənməyin iki yolu var:
1. Plastik kartın üzərində
Dizayndan asılı olaraq nömrə kartın ön və ya arxa tərəfində əks olunur. Altında CVC/CVV kodu və son istifadə tarixi (MM/İİ), adlı kartlarda isə sahibinin adı göstərilir. Bəzi premium məhsullarda nömrə plastikdə olmur, yalnız tətbiqdə əlçatan olur.
2. Mobil bank tətbiqində
Tətbiqi açıb lazımi kartı seçdikdən sonra “Rekvizitlər” və ya “Nömrəni göstər” bölməsi vasitəsilə tam nömrəyə baxmaq mümkündür. Bir sıra banklarda bu əməliyyat üçün əlavə təsdiq, PIN, barmaq izi və ya SMS kodu tələb olunur.
PCI DSS standartına görə banklar kart nömrəsini maskalayır və yalnız ilk 6 və son 4 rəqəmi göstərir. Bu səbəbdən qaynar xəttdə, filialda və ya müqavilədə tam nömrə verilmir.
Kart nömrəsi ilə hesab nömrəsinin fərqi nədir?
Kart nömrəsi ilə hesab nömrəsi tez-tez eyniləşdirilir, lakin bunlar iki ayrı anlayışdır. Hesab nömrəsi vəsaitin saxlandığı yerdir, kart nömrəsi isə həmin hesaba çıxışı təmin edən ödəniş vasitəsidir.
Şəxslər arasında köçürmələr üçün kart nömrəsi kifayətdir. Əmək haqqı, pensiya və ya biznes subyektlərinin köçürmələri isə IBAN, yəni International Bank Account Number üzərindən icra olunur. IBAN beynəlxalq standart ISO 13616 əsasında formalaşır və bankı, ölkəni, hesab nömrəsini özündə birləşdirən unikal identifikatordur. Azərbaycanda IBAN 28 simvoldan ibarətdir və AZ hərfləri ilə başlayır.
Bank kartı yenidən buraxıldıqda nömrə, son istifadə tarixi və CVV dəyişir, hesab və balans isə əvvəlki kimi qalır. İşəgötürən əmək haqqını hesab rekvizitləri ilə köçürürsə, yeni məlumatları bildirməyə ehtiyac yoxdur. Kartla əlaqəli abunəliklər və avtomatik ödənişlər isə yenilənməlidir.
Bir hesaba bir neçə kart bağlamaq mümkündür, məsələn özünüz üçün əsas, ailə üzvü üçün əlavə kart. Hər kartın öz nömrəsi olur, lakin pul ümumi balansdan silinir.
Kart məlumatlarını necə qorumaq olar?
Kart təhlükəsizliyi əsasən istifadəçi davranışından asılıdır. Sadə qaydalara əməl etməklə riskləri minimuma endirmək mümkündür.
- Kart məlumatlarını paylaşmayın. CVV/CVC daxil olmaqla heç bir məlumat üçüncü şəxslərə verilməməlidir. Hətta bank adından zəng gəlsə belə.
- Şübhəli linklərdən uzaq durun. SMS və ya e-mail ilə gələn linklərə daxil olub məlumat yazmayın. Banklar bu üsulla məlumat tələb etmir.
- Yalnız etibarlı saytlarda ödəniş edin. HTTPS protokolu və 3D Secure təsdiqi olan platformalara üstünlük verin.
- Bildirişləri aktiv saxlayın. Hər əməliyyatı dərhal izləmək şübhəli fəaliyyəti erkən aşkarlamağa imkan verir.
- Limitləri idarə edin. Ehtiyacdan artıq məbləğ limitlərini azaltmaq potensial zərəri məhdudlaşdırır.
- İctimai Wi-Fi-da ödəniş etməyin. Açıq şəbəkələr məlumat ötürülməsini təhlükəsiz etmir.
Şübhəli hal yarandıqda kartı dərhal tətbiq vasitəsilə bloklayın və bankın rəsmi nömrəsinə zəng edin.