QR ödənişlər son illərdə, həm dünyada, həm də Azərbaycanda ən rahat nağdsız ödəniş üsullarından birinə çevrilib. Sadəcə smartfonla QR kodu skan etməklə ödənişi saniyələr içində həyata keçirmək mümkündür. Azərbaycanda bu sistem Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi vahid standartlara və Ani Ödənişlər Sisteminə əsaslanır.
QR ödəniş, ikiölçülü kodun içində saxlanan məlumatların mobil tətbiq vasitəsilə oxunması və həmin məlumat əsasında pul köçürməsinin aparılmasıdır. Bu kod satıcının hesab məlumatını, əməliyyat ünvanını və ya ödəniş üçün lazım olan digər texniki göstəriciləri daşıya bilər. QR ödəniş prosesi çox sadədir. Satıcı QR kodu təqdim edir, alıcı isə bank və ya ödəniş tətbiqi ilə həmin kodu skan edir. Tətbiqdə ödəniş məlumatları görünür, istifadəçi məbləği yoxlayır və əməliyyatı təsdiqləyir. Bundan sonra vəsait köçürülür. Bu modeldə əsas fikir odur ki, kart məlumatını əl ilə daxil etməyə ehtiyac yoxdur. Ödəniş birbaşa mobil cihaz üzərindən, bank hesabı və ya əlaqəli ödəniş infrastrukturu vasitəsilə başa çatır.
Azərbaycanda QR ödənişlər üçün ilk hüquqi və texniki baza Mərkəzi Bank tərəfindən hazırlanıb. 2021-ci ildə hazırlanan “Azərbaycan Respublikası ərazisində ödənişlər zamanı QR koddan istifadəyə dair Metodoloji Rəhbərlik” sənədi vahid QR formatının tətbiqini və qarşılıqlı uyğunluğu təmin etməyi hədəfləyirdi. Bu, müxtəlif bank və tətbiqlərin eyni ödəniş ekosistemində işləməsini asanlaşdırır.
Ani Ödənişlər Sistemi də QR ödənişlərin əsas infrastruktur hissəsidir. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, sistem 2020-ci ildə real rejimdə istifadəyə verilib və QR kodla ödəniş funksionallığı 2021-ci ildən tətbiq olunub. Bu sistem vasitəsilə ödənişlər 24/7 rejimində, sadələşdirilmiş identifikatorlarla və mobil tətbiqlərlə həyata keçirilə bilir. QR ödənişlərin populyarlaşmasının əsas səbəbləri bunlardır: Sürətlidir və ödəniş bir neçə saniyəyə tamamlanır, nağd pul daşımadan alış-veriş etməyə imkan verir, kartı kassaya vermək və ya kart məlumatını yazmaq lazım olmur, sahibkar üçün qəbul prosesi sadələşir və bəzi hallarda xidmət xərci daha əlverişli olur.
QR kodu skan etməklə təkcə ödənişi tamamlamır, bu prosesdə son qərarı istifadəçi verir. Buna görə əməliyyat təsdiqindən əvvəl satıcının adı, məbləğ və digər məlumatlar diqqətlə yoxlanmalıdır. Naməlum və ya şübhəli mənbədən gələn QR kodlar diqqətlə istifadə edilməlidir. QR ödənişlər xüsusilə gündəlik alış-veriş edənlər, restoran və mağaza müştəriləri, eləcə də kiçik və orta biznes üçün uyğundur. Azərbaycanda “Az-QR” və AÖS üzərindən təqdim olunan həllər bu üsulu, həm müştərilər, həm də sahibkarlar üçün daha praktik edir.
Qeyd etdiyimiz kimi QR ödənişlər rahat, sürətli və müasir nağdsız ödəniş üsuludur. Azərbaycanda bu sistem Mərkəzi Bankın tənzimləməsi və Ani Ödənişlər Sistemi vasitəsilə inkişaf etdirilir, bu da onun geniş istifadəsini və sistemlərarası uyğunluğunu gücləndirir.